82. rocznica ukraińskiego ludobójstwa na Polakach. Obchody w Gdańsku

W piątek, 11 lipca 2025 roku w Gdańsku odbędą się uroczystości związane z 82. rocznicą ukraińskiego ludobójstwa na Polakach z Kresów II Rzeczypospolitej. Wydarzenia sprzed lat określane jako „Rzeź Wołyńska”, pochłonęły życie dziesiątek tysięcy obywateli polskich zamieszkujących wschodnie tereny dawnej Polski. Zbrodnia dokonana przez nacjonalistów ukraińskich z OUN-UPA do dziś budzi kontrowersje, a wielu Polaków nadal domaga się jej pełnego uznania jako ludobójstwa przez władze Ukrainy.

Trzy szybkie fakty:

• Liczbę ofiar „Rzezi Wołyńskiej” szacuje się na 70–130 tys. Polaków.
• Do największego nasilenia zbrodni doszło latem 1943 roku, a szczególnie krwawym dniem był 11 lipca – „krwawa niedziela”.
• Sprawcy mordów to przede wszystkim bojownicy OUN-UPA kierowani przez ukraińskiego nacjonalistę Stepana Banderę.

Ukraińskie ludobójstwo na Polakach – czym było naprawdę?

Pojęcie „ludobójstwa” odnosi się do celowego, systematycznego niszczenia grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej. W przypadku Polaków na Kresach II Rzeczypospolitej był to zorganizowany mord dokonany przez Ukraińską Powstańczą Armię (UPA) oraz Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Ofiary stanowili głównie bezbronni cywile, w tym kobiety, dzieci i starcy.

Ukraińskie ludobójstwo na Polakach nazywane jest często „Rzezią Wołyńską”, od regionu, w którym rozpoczęły się pierwsze masowe mordy. Jednak w rzeczywistości miało miejsce na znacznie szerszym obszarze – na Wołyniu, w Galicji Wschodniej, a także na terenach dzisiejszego Podola i Polesia. Celem ukraińskich nacjonalistów była całkowita eliminacja Polaków z ziem uznawanych przez nich za „etnicznie ukraińskie”.

Pierwsze duże ataki rozpoczęły się na początku 1943 roku. Najbardziej krwawym dniem był 11 lipca, nazywany „krwawą niedzielą”, kiedy Ukraińcy napadli jednocześnie na prawie 100 polskich miejscowości. Historycy szacują, że tego jednego dnia mogło zginąć nawet kilka tysięcy Polaków. Łącznie, w wyniku masowych mordów w latach 1943–1945, życie straciło od 70 do nawet 130 tys. obywateli polskich.

Dlaczego doszło do ukraińskiego ludobójstwa?

Geneza tych tragicznych wydarzeń sięga okresu międzywojennego. W latach 20. i 30. XX wieku, na terenach II RP zamieszkałych przez Ukraińców, narastały silne napięcia narodowościowe. Ukraińscy nacjonaliści zarzucali polskim władzom dyskryminację i represje. Polityka narodowościowa Polski, często nieudolna lub zbyt restrykcyjna, dodatkowo potęgowała nastroje anty-polskie.

W latach wojennych napięcie to zostało zręcznie wykorzystane przez OUN-UPA, która propagowała ideę „oczyszczenia ziem ukraińskich z elementu obcego”. Ideologia nacjonalistyczna, której twórcą był Stepan Bandera, jednoznacznie zakładała stworzenie jednolitego etnicznie państwa ukraińskiego. W praktyce oznaczało to całkowitą eliminację mniejszości narodowych – przede wszystkim Polaków, ale również Żydów czy Ormian.

Czytaj więcej: Parlament Europejski odrzuca poprawkę ws. Wołynia

Ukraińscy nacjonaliści posługiwali się hasłami o zemście za polskie represje z lat międzywojennych. Jednak w rzeczywistości mordy były bardzo brutalne, często przeprowadzane przy użyciu prymitywnych narzędzi – siekier, wideł, kos czy noży. Miało to na celu nie tylko zabicie, ale także zastraszenie i wypędzenie pozostałych Polaków.

Polacy próbowali organizować samoobronę, jednak była ona słabo uzbrojona i nie mogła skutecznie przeciwstawić się zorganizowanym grupom UPA. Większość atakowanych wsi była całkowicie bezbronna.

Konsekwencje i pamięć o Rzezi Wołyńskiej

Mimo upływu ponad 80 lat od tych tragicznych wydarzeń, temat ukraińskiego ludobójstwa na Polakach pozostaje niezwykle bolesny dla polskiego społeczeństwa. Polska od wielu lat domaga się oficjalnego uznania tych zbrodni przez Ukrainę jako ludobójstwa, jednak strona ukraińska unika jednoznacznych deklaracji. Ukraina tłumaczy to często obawami o reakcje środowisk nacjonalistycznych, które nadal widzą w UPA bohaterów narodowych walczących o niepodległość Ukrainy.

W Polsce obchodzona corocznie 11 lipca rocznica masowych mordów na Wołyniu ma status święta państwowego – Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa na Wołyniu. Tego dnia odbywają się liczne uroczystości, msze święte oraz spotkania pamięci, przypominające o tragicznych losach Polaków na Kresach.

W tym roku uroczystości 82. rocznicy ludobójstwa odbędą się w Gdańsku, mieście symbolicznym, gdzie po wojnie zamieszkało wielu wypędzonych z Kresów Polaków. Udział w wydarzeniu wezmą przedstawiciele najwyższych władz państwowych, samorządowcy oraz rodziny ofiar, które od lat pielęgnują pamięć o tych wydarzeniach.

Zobacz też: Co powiedział Dmytro Kułeba o akcji “Wisła”?

Maciej Naskręt

Obserwuj @MaciejNaskret na X . Twórca portalu WbijamSzpile.pl, doświadczony dziennikarz i komentator życia publicznego, specjalizujący się w analizie miejskich zjawisk i politycznych mechanizmów. Pracował w mediach lokalnych i ogólnopolskich, zarówno publicznych, jak i niezależnych, dzięki czemu doskonale zna kulisy funkcjonowania świata mediów. Łączy rzetelność dziennikarską z wyrazistym, często ironicznym stylem. Nie unika trudnych tematów – przeciwnie, zadaje pytania, których inni wolą nie stawiać.

Dołącz do naszej społeczności!

Śledź nas na naszych mediach społecznościowych i bądź na bieżąco!