Modernistyczne centrum Gdyni trafiło na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Decyzję podjęto w poniedziałek podczas 48. sesji komitetu w południowokoreańskim Pusanie. To osiemnasty polski obiekt w prestiżowym rejestrze. Dla miasta, które świętuje stulecie, trudno było wymarzyć sobie lepszy prezent.
Sukces zadedykowany mieszkańcom
Po głosowaniu polska delegacja nie ukrywała emocji. Wiceprezydent Gdyni Oktawia Gorzeńska zadedykowała wpis mieszkańcom, którzy na co dzień troszczą się o modernistyczną zabudowę miasta.
Podkreśliła również, że decyzja komitetu jest wyrazem uznania dla wizji ludzi, którzy sto lat temu rozpoczęli budowę jednego z najważniejszych modernistycznych miast w Europie. Gdynia, jeszcze niedługo wcześniej niewielka miejscowość, w okresie międzywojennym stała się polskim oknem na świat.
Władze miasta podziękowały ekspertom, pracownikom samorządu, władzom województwa pomorskiego, Ministerstwu Spraw Zagranicznych, Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz polskim przedstawicielom przy UNESCO. Ważną rolę odegrały też rekomendacje ICOMOS, czyli Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych.
- Ta decyzja jest hołdem dla wizji i determinacji ludzi, którzy stworzyli Gdynię – przekonywała Gorzeńska.
Doceniono nie tylko budynki
Stały Przedstawiciel RP przy UNESCO, ambasador Mariusz Lewicki, zwrócił uwagę, że wpis ma znaczenie wykraczające poza samą architekturę. Jego zdaniem komitet docenił także wysiłek Polski odbudowującej swoją państwowość po I wojnie światowej.
Modernistyczne centrum Gdyni było częścią znacznie większego projektu. Nowe miasto miało być symbolem rozwoju kraju, ale przede wszystkim zapleczem dla portu i miejscem życia tysięcy ludzi. Ten związek architektury, urbanistyki i historii państwa stał się jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za wpisem.
UNESCO wskazało, że gdyńskie śródmieście pokazuje wykorzystanie idei modernistycznych na dużą skalę. Dwie główne osie uliczne, międzywojenne kwartały oraz zabudowa Kamiennej Góry tworzą spójny, zwarty układ. Jednocześnie poszczególne budynki zachowały własny charakter.
To właśnie tutaj szczególnie wyraźnie widać zerwanie z historyzmem. Zamiast naśladować dawne style, projektanci postawili na prostotę, funkcjonalność i nowoczesne formy. Dziś ten fragment miasta nie jest już tylko lokalnym zabytkiem. Stał się dziedzictwem o znaczeniu światowym.
Niemal 88 hektarów pod ochroną
Wpisem objęto obszar o powierzchni 87,9 ha w gdyńskim Śródmieściu. Od północy jego granice wyznaczają między innymi ulice Jana z Kolna, Wójta Radtkego i Świętego Piotra. Od południa teren dochodzi do alei Marszałka Piłsudskiego, a od zachodu do linii kolejowej.
Dla mieszkańców i właścicieli nieruchomości ważne jest jedno – wpis nie oznacza automatycznego wprowadzenia nowych zakazów. Jeszcze przed głosowaniem Gorzeńska zapewniała, że status UNESCO nie przyniesie dodatkowych ograniczeń. Obszar jest objęty ochroną wynikającą z planów miejscowych już od 20 lat.
Nie należy też oczekiwać nagłego zastrzyku pieniędzy. Obecność na liście UNESCO sama w sobie nie wiąże się z automatycznym przyznaniem dodatkowych środków. Prestiż jest ogromny, lecz rachunek za utrzymanie zabytków nie znika. Ot, mniej widowiskowa strona wielkiego sukcesu.
Czytaj też: „Bezpłatne” autobusy na Open’era kosztowały Gdynię ponad 1,3 mln zł
Za drugim podejściem
Gdynia musiała wcześniej poprawić swoją dokumentację. W 2025 roku wniosek został skierowany do uzupełnienia. Komitet oczekiwał między innymi dokładniejszego określenia strefy buforowej oraz wprowadzenia mechanizmów pozwalających oceniać wpływ nowych inwestycji na historyczną zabudowę.
Podczas 48. sesji uznano, że miasto spełniło te warunki. Tym razem głosowanie zakończyło się pomyślnie.
Gdynia została osiemnastym polskim obiektem na Liście Światowego Dziedzictwa. Spośród nich 16 ma charakter kulturowy, a dwa przyrodniczy. Oznacza to, że obiekty kulturowe stanowią blisko 89 proc. polskich wpisów. Wśród wcześniej wyróżnionych miejsc są historyczne centrum Warszawy, średniowieczny Toruń i zamek w Malborku.
Lista liczy już blisko 1250 miejsc
Światowy rejestr UNESCO obejmuje prawie 1250 obiektów. Podczas obrad w Pusanie dołączyły do niego również starożytne japońskie stolice Asuka i Fujiwara, dzikie krajobrazy Boma-Badingilo w Sudanie Południowym, grecki masyw Olimpu oraz normandzkie plaże związane z alianckim desantem w czasie D-Day.
Sesja potrwa do 29 lipca. Dla Gdyni najważniejsze rozstrzygnięcie już jednak zapadło. Modernistyczne śródmieście, które przez dekady było codziennym otoczeniem mieszkańców, oficjalnie znalazło się wśród najcenniejszych miejsc na świecie.
mn
Nie kończ na jednym tekście
Lokalne newsy, szpile, kulisy i tematy, które często zaczynają się tam, gdzie inni kończą komunikatem prasowym.
