Posłanka PiS Maria Kurowska od kilku dni pozostaje w Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w Warszawie i pilnuje wejścia do gabinetu rektora. Przekonuje, że powstrzymuje bezprawne przejęcie uczelni. Ministerstwo Sprawiedliwości twierdzi natomiast, że dotychczasowy rektor został skutecznie odwołany, a jego obowiązki wykonuje uprawniony następca. W tle są decyzje administracyjne, spór o autonomię akademicką, interwencje policji i pytania o reakcję środowiska rektorskiego.
Dlaczego Kurowska pozostaje w akademii?
Protest Marii Kurowskiej rozpoczął się w czwartek, 10 września. Posłanka weszła do Akademii Wymiaru Sprawiedliwości i zablokowała dostęp do gabinetu rektora. Swoje działania określa jako interwencję poselską w obronie uczelni oraz Michała Sopińskiego, którego odwołanie kwestionuje.
Kurowska nie uznaje uprawnień Sławomira Cudaka do przejęcia kierowania akademią. To właśnie jego próby wejścia do gabinetu powstrzymywała. W relacji dla Telewizji Republika opisywała, że Cudak próbował ominąć ją, wchodząc na stojącą obok wersalkę. Posłanka zapowiadała, że do gabinetu dopuści Sopińskiego.
W poniedziałek, 14 września, Kurowska informowała o piątym dniu protestu. Deklarowała, że pozostanie na miejscu do czasu wyłonienia rektora w sposób, który nie będzie budził zastrzeżeń prawnych.
Minister odwołał Sopińskiego. Jak uzasadnia decyzję?
Bezpośrednią przyczyną obecnego konfliktu była decyzja Waldemara Żurka z 9 września. Minister sprawiedliwości po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie z 28 maja o odwołaniu Michała Sopińskiego z funkcji rektora-komendanta.
Resort wskazał trzy grupy nieprawidłowości. Pierwsza dotyczyła procedur nadawania stopnia doktora, druga – naruszania zasady apolityczności Służby Więziennej, trzecia – realizacji zadań związanych z aplikacją kuratorską.
Ministerstwo uznało, że skala i powtarzalność naruszeń uzasadniały odwołanie. Podkreśliło również, że korzysta z ustawowych kompetencji nadzorczych wobec uczelni służb państwowych. Sopiński i jego obrońcy kwestionują legalność działań resortu.
Kim jest Cudak i dlaczego również jego status jest sporny?
Według ministerstwa obowiązki rektora-komendanta przejął Sławomir Cudak, wskazany wcześniej uchwałą Senatu AWS. Resort zastrzega, że pełnienie obowiązków ma charakter przejściowy – do wyboru albo powołania następcy Sopińskiego. Nie jest równoznaczne z powołaniem Cudaka na pełną kadencję.
Jednocześnie Sopiński informował o zwolnieniu Cudaka. Wiceminister sprawiedliwości Maria Ejchart odrzuciła argument, że uniemożliwia to wykonywanie przez niego obowiązków. Przekonywała, że prorektor nie mógł skutecznie zwolnić osoby kierującej już uczelnią i że w takiej sytuacji konieczne byłoby działanie senatu.
Spór obejmuje więc także ważność kolejnych decyzji kadrowych. Strony różnią się już w ocenie tego, kto w danym momencie był uprawniony do ich podpisywania.
Sopiński kwestionuje doręczenie decyzji
Jednym z najważniejszych punktów konfliktu pozostaje doręczenie dokumentu o odwołaniu. Sopiński utrzymuje, że decyzja nie została mu skutecznie doręczona. Podważa w ten sposób twierdzenie, że przestał kierować akademią.
Ministerstwo przedstawia przeciwną wersję: dokument został skutecznie doręczony 9 września, a odmowa jego przyjęcia nie zablokowała skutków prawnych. Resort twierdzi również, że decyzja jest ostateczna i wykonalna.
Ostateczność decyzji administracyjnej nie oznacza przy tym, że jej legalność została już potwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. To rozróżnienie jest istotne, ponieważ w publicznych wypowiedziach mieszają się kwestia wykonalności decyzji i spór o jej zgodność z prawem.
W tle jest Trybunał Konstytucyjny
Obrońcy Sopińskiego powołują się także na zabezpieczenie Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja. Według przywoływanej przez nich argumentacji miało ono zobowiązywać ministra do powstrzymania się od zmiany rektora do czasu rozstrzygnięcia sprawy.
Na stronie TK zarejestrowana jest sprawa K 11/26, dotycząca przepisów o odwołaniu lub zawieszeniu rektora uczelni służb państwowych nadzorowanej przez ministra sprawiedliwości. Wniosek obejmuje między innymi zgodność tych regulacji z konstytucyjną zasadą autonomii szkół wyższych.
To właśnie dlatego protestujący przedstawiają wydarzenia w AWS jako konflikt wykraczający poza zmianę personalną na jednej uczelni.
Policja przy wejściu, politycy na miejscu
W piątek, 11 września, przed akademią doszło do przepychanek. Cudak wszedł do budynku w asyście policji. Na miejscu pojawił się również Jarosław Kaczyński, który ostro krytykował działania władz.
Cudak ogłosił następnie, że wykonuje obowiązki rektora-komendanta, podejmuje decyzje i zapewnia ciągłość funkcjonowania uczelni. Deklarował, że zadania dydaktyczne, naukowe i administracyjne są realizowane.
Obecność funkcjonariuszy i ograniczanie dostępu do budynku stały się kolejnym przedmiotem sporu. Politycy PiS zarzucają służbom utrudnianie interwencji poselskich. Podważają również sposób, w jaki umożliwiono Cudakowi wejście do akademii.
Co wiadomo o jedzeniu, wodzie i lekach?
Kurowska informowała w poniedziałek, że ma już tylko wodę z kranu. Zarzucała też osobom kontrolującym dostęp do budynku, że nie pozwalają przekazać jej żywności i ubrań. Jednocześnie zapewniała, że czuje się dobrze.
Z zaopatrzeniem próbowali dotrzeć do niej między innymi Mariusz Gosek i Antoni Macierewicz. Politycy PiS mówili o blokowaniu możliwości dostarczenia leków i jedzenia.
W tych relacjach jest jednak szczegół, którego nie należy pomijać. Według Gazeta.pl posłanka podczas rozmowy telefonicznej ze służbami zastrzegła, że przyjmie jedzenie tylko od Goska. Nie pozwala to bez dodatkowych ustaleń opisywać sytuacji jako bezwarunkowej odmowy przekazania jej jakiejkolwiek żywności.
A gdzie jest reakcja rektorów?
Przy sporze dotyczącym autonomii uczelni zasadne jest pytanie o stanowisko środowiska akademickiego. Do chwili przygotowania artykułu, 14 września, w sprawdzonych publicznych materiałach nie znaleźliśmy odrębnego stanowiska KRASP odnoszącego się do obecnej interwencji policji i wielodniowego protestu Kurowskiej. Nie jest to jednak dowód, że żaden rektor indywidualnie nie zabrał głosu.
Nie można również stwierdzić, że środowisko rektorskie w ogóle nie uczestniczyło w sprawie. Ministerstwo informowało, że przed odwołaniem Sopińskiego zasięgnęło wymaganych opinii Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich oraz Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Pozostaje natomiast pytanie, czy przedstawiciele uczelni publicznie ocenią sposób, w jaki konflikt jest obecnie rozwiązywany. Wcześniejsze opiniowanie odwołania rektora nie zastępuje stanowiska wobec policyjnych interwencji, blokowania pomieszczeń i wzajemnego kwestionowania decyzji władz akademii. Od środowiska rektorskiego można oczekiwać głosu, który pomoże wyjaśnić granice nadzoru ministra, autonomii uczelni i dopuszczalnych form protestu.
Maciej Naskręt
Obserwuj @MaciejNaskret na X . Twórca portalu WbijamSzpile.pl, doświadczony dziennikarz i komentator życia publicznego, specjalizujący się w analizie miejskich zjawisk i politycznych mechanizmów. Pracował w mediach lokalnych i ogólnopolskich, zarówno publicznych, jak i niezależnych, dzięki czemu doskonale zna kulisy funkcjonowania świata mediów. Łączy rzetelność dziennikarską z wyrazistym, często ironicznym stylem. Nie unika trudnych tematów – przeciwnie, zadaje pytania, których inni wolą nie stawiać.
Nie kończ na jednym tekście
Lokalne newsy, szpile, kulisy i tematy, które często zaczynają się tam, gdzie inni kończą komunikatem prasowym.
